Czy odszkodowanie z polisy na raka jest opodatkowane

W skrócie: świadczenia z ubezpieczeń osobowych są wolne od podatku dochodowego. Podstawą jest art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT, który zwalnia „kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych". Wypłata z tytułu poważnego zachorowania trafia więc na konto w całości — bez PIT, bez zaliczki, bez wykazywania w rocznym zeznaniu. W polisie onkologicznej sprawa jest jeszcze prostsza, bo żadnej kwoty w ogóle nie otrzymujesz: rachunki rozlicza operator bezpośrednio ze szpitalem. Wyjątki od zwolnienia istnieją, ale dotyczą działalności gospodarczej i części inwestycyjnej polis, a nie ochrony zdrowia i życia.

Co dokładnie mówi przepis

Art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwalnia od podatku kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych, z wyjątkiem:

• litera a) — odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub z działami specjalnymi produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali albo podatkiem liniowym,
• litera b) — dochodu, o którym mowa w art. 24 ust. 15 i 15a ustawy, czyli dochodu z części inwestycyjnej umów ubezpieczenia.

Ubezpieczenie na wypadek nowotworu jest ubezpieczeniem osobowym i nie mieści się w żadnym z tych wyjątków. Świadczenie z tytułu poważnego zachorowania czy z pakietu onkologicznego jest więc wolne od podatku dochodowego.

Dlaczego w polisie onkologicznej pytanie w ogóle nie powstaje

To jest różnica konstrukcyjna, którą warto rozumieć. Polisa typu Global Doctors nie wypłaca pieniędzy ubezpieczonemu. Wizyty są potwierdzane i wstępnie zatwierdzane, a płatność realizowana jest bezpośrednio do placówki medycznej przez operatora sieci. Pacjent nie wykłada własnych środków i nie dostaje przelewu.

Skoro nie otrzymujesz żadnej kwoty, nie ma czego rozpatrywać po stronie podatku dochodowego — nie powstaje przychód. To samo dotyczy przelotu, hotelu czy opieki koordynatora: są to świadczenia realizowane w naturze w ramach umowy ubezpieczenia, a nie wypłaty na Twoją rzecz.

Inaczej wygląda to przy refundacjach. Zwrot kosztów leków będących kontynuacją leczenia, do limitu 50 000 EUR, oraz świadczenie szpitalne w wysokości 100 EUR za dzień to już kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczenia osobowego — czyli dokładnie to, co art. 21 ust. 1 pkt 4 zwalnia.

Podatek od spadków — osobna sprawa, też korzystna

Przy świadczeniu wypłacanym po śmierci ubezpieczonego pojawia się drugie pytanie: czy to spadek.

Nie jest. Zgodnie z art. 831 § 3 Kodeksu cywilnego suma ubezpieczenia przypadająca uprawnionemu nie należy do spadku po ubezpieczonym. Świadczenie nie jest więc nabywane w drodze dziedziczenia — trafia wprost do wskazanego uposażonego, z pominięciem postępowania spadkowego, poza zasięgiem roszczeń o zachowek i wierzycieli spadkowych.

To ma praktyczne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy uposażonym jest osoba spoza najbliższej rodziny, na przykład partner w związku nieformalnym. W dziedziczeniu ustawowym taka osoba nie występuje w ogóle, a jako uposażony w polisie ma pełne prawa.

A co z ZUS i innymi świadczeniami

To pytanie pada zaraz po pytaniu o podatek, więc warto je rozdzielić, bo dotyczy zupełnie innej logiki.

Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne są opodatkowane. To świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie osobowego, i stanowią przychód podlegający PIT. ZUS pobiera zaliczkę, a kwoty wykazuje się w zeznaniu rocznym. Dlatego 80% podstawy zasiłku to nie jest 80% dotychczasowej wypłaty „na rękę" — realny spadek dochodu jest odczuwalny mocniej, niż wynika z samego procentu.

Świadczenie z polisy nie wpływa na prawo do zasiłku. Otrzymanie wypłaty z tytułu poważnego zachorowania nie zmniejsza ani nie zawiesza świadczeń z ZUS. To dwa niezależne systemy — jeden oparty na składce społecznej, drugi na umowie cywilnoprawnej z ubezpieczycielem.

Świadczenie z polisy nie jest też dochodem branym pod uwagę przy większości świadczeń socjalnych w taki sam sposób jak wynagrodzenie, ale przy konkretnych programach kryteria bywają różne, więc jeśli korzystasz ze wsparcia zależnego od dochodu, warto sprawdzić zasady danego świadczenia.

Praktyczny wniosek dla domowego budżetu: planując finanse na czas leczenia, licz świadczenia z ZUS w kwotach netto, a wypłatę z polisy w kwocie brutto, bo ona brutto i netto jest tym samym.

Gdzie naprawdę trzeba uważać

Nie chcę zostawić wrażenia, że wszystko jest zawsze zwolnione, bo tak nie jest.

Działalność gospodarcza. Wyjątek z litery a) dotyczy odszkodowań za szkody w składnikach majątku firmowego. Przedsiębiorca, który ubezpiecza majątek firmy, rozlicza takie odszkodowanie inaczej niż osoba prywatna. W ubezpieczeniach osobowych ten wyjątek nie działa, ale przy polisach zawieranych przez firmę na rzecz pracowników czy wspólników warto sprawdzić konstrukcję umowy.

Polisy z częścią inwestycyjną. Wyjątek z litery b) obejmuje dochód z części inwestycyjnej. W produktach łączących ochronę z oszczędzaniem trzeba rozróżnić świadczenie ochronne od zysku z inwestycji — to drugie bywa opodatkowane.

Odsetki za opóźnienie. Jeśli ubezpieczyciel spóźni się z wypłatą i zapłaci odsetki, są one rozliczane odrębnie od samego świadczenia.

Świadczenia od pracodawcy. Składka opłacana przez pracodawcę za pracownika bywa dla pracownika przychodem — to osobne zagadnienie niż opodatkowanie samej wypłaty.

W nietypowych sytuacjach, zwłaszcza przy działalności gospodarczej i polisach firmowych, warto potwierdzić rozliczenie u doradcy podatkowego. Ten tekst opisuje zasadę, a nie każdy możliwy stan faktyczny.

Przeczytaj również

• Odszkodowanie za nowotwór złośliwy
• Rak a praca i finanse