Leczenie onkologiczne

Konsylium onkologiczne: czym jest i czy możesz w nim uczestniczyć

Ustawa o Krajowej Sieci Onkologicznej nazywa konsylium wielodyscyplinarnym zespołem terapeutycznym i nie daje pacjentowi prawa zasiadania w nim. Daje za to prawo do informacji o ustaleniach, do własnego zdania i do żądania konsylium z art. 6 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta. Porównanie z drugą opinią z polisy Global Doctors.

F Filip Dzierżak 8 min czytania
Zamyślony mężczyzna siedzi na krześle w korytarzu przychodni przed drzwiami gabinetu
Spis treści

W skrócie: konsylium onkologiczne to w języku ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej „wielodyscyplinarny zespół terapeutyczny": grupa lekarzy różnych specjalności, która ustala plan Twojego leczenia. Ustawa nie daje pacjentowi prawa do zasiadania w tym zespole, ale daje trzy inne prawa, które w praktyce znaczą więcej: prawo do pełnej informacji o ustaleniach i rokowaniu (art. 9 ustawy o prawach pacjenta), prawo do przedstawienia lekarzowi własnego zdania (art. 9 ust. 5) oraz prawo żądania, żeby lekarz „zasięgnął opinii innego lekarza lub zwołał konsylium lekarskie" (art. 6 ust. 3). Lekarz może odmówić tylko wtedy, gdy uzna żądanie za bezzasadne, a odmowę musi wpisać do dokumentacji. Osobną ścieżką jest druga opinia medyczna z polisy Global Doctors: pisemny raport ekspercki konsultanta zagranicznego w 15 dni roboczych od kompletu dokumentacji.

W mojej praktyce słowo „konsylium" budzi dwie skrajne reakcje. Jedni wyobrażają sobie salę z dziesięcioma profesorami i myślą, że o nich zapomniano, bo nikt ich nie zaprosił. Drudzy słyszą, że „konsylium zdecydowało", i przyjmują to jak wyrok, o który nie wypada pytać. Oba obrazy są nieprawdziwe. Poniżej pokazuję, czym konsylium jest według przepisów, co Ci z niego przysługuje i jak ma się do drugiej opinii, którą możesz uruchomić z polisy.

Czym jest konsylium według ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej?

Tekst jednolity ustawy (Dz.U. 2024 poz. 1208) nie używa słowa „konsylium". Mówi o wielodyscyplinarnym zespole terapeutycznym. Zespoły te organizują Specjalistyczne Ośrodki Leczenia Onkologicznego II i III poziomu (art. 7 ust. 2 pkt 1 i art. 8 ust. 2 pkt 1). Ośrodek III poziomu organizuje je również dla pacjentów ośrodków I poziomu, w ich siedzibie albo zdalnie. Art. 16 dopuszcza ustalanie planu „za pośrednictwem systemów teleinformatycznych", ale pod warunkiem, że dzieje się to w czasie rzeczywistym, przez transmisję audiowizualną. Telekonsylium jest więc legalne, korespondencyjna wymiana maili już nie.

Efektem pracy zespołu jest plan leczenia onkologicznego (art. 2 pkt 11): dokument elektroniczny, który sporządza lekarz prowadzący „na podstawie ustaleń wielodyscyplinarnego zespołu terapeutycznego", zgodnie z kluczowymi zaleceniami ministra zdrowia (art. 24). Ośrodek I poziomu realizuje plan ustalony przez zespół ośrodka III poziomu, a ten może rekomendować jego modyfikację (art. 8 ust. 2 pkt 6).

Czas ma tu znaczenie: w ścieżce karty DiLO od zgłoszenia do rozpoczęcia leczenia powinno minąć nie więcej niż 2 tygodnie, a szczegóły całej osi czasu opisałem w tekście o terminach karty DiLO.

Czy możesz być na posiedzeniu zespołu?

Krótka odpowiedź: ustawa tego nie przewiduje, ale też nie zakazuje. Przepisy o KSO opisują zespół jako ciało lekarskie, które ustala plan. Nie ma w nich zapisu o obecności pacjenta ani o jego prawie do udziału. Czy ośrodek zaprosi Cię na część spotkania, zależy od jego organizacji i nie podam listy placówek, które tak robią, bo takiej zweryfikowanej listy nie mam.

To, co masz na pewno, wynika z ustawy o prawach pacjenta (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 581):

  • Prawo do informacji (art. 9 ust. 1 i 2). Masz prawo do przystępnej informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, „proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu". Ustalenia zespołu są dokładnie taką informacją.
  • Prawo do własnego zdania (art. 9 ust. 5). Po uzyskaniu informacji „pacjent ma prawo przedstawić osobie wykonującej zawód medyczny swoje zdanie w tym zakresie". Możesz nie zgodzić się z planem i powiedzieć to lekarzowi prowadzącemu.
  • Prawo do wskazania osób informowanych (art. 9 ust. 3). Możesz upoważnić partnera czy dziecko do otrzymywania tych samych informacji.
  • Prawo do dokumentacji. Karta DiLO zawiera dane lekarza biorącego udział w ustaleniu planu (art. 40 ust. 4 pkt 4 ustawy o KSO) oraz dane koordynatora z numerem telefonu służbowego (pkt 5). Kopię dokumentacji z diagnostyki i leczenia dostajesz nieodpłatnie (art. 40 ust. 1).

Praktyczna rada: poproś koordynatora o termin posiedzenia zespołu i o rozmowę z lekarzem prowadzącym zaraz po nim. Wtedy pytasz o ustalenia, gdy są świeże, a nie po tygodniu.

Czy możesz zażądać konsylium, jeśli nikt go nie zwołał?

Tak, i to jest przepis, o którym pacjenci wiedzą najrzadziej. Art. 6 ust. 3 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta: „Pacjent ma prawo żądać, aby udzielający mu świadczeń zdrowotnych lekarz zasięgnął opinii innego lekarza lub zwołał konsylium lekarskie". Dotyczy to każdego lekarza, nie tylko onkologa, i każdej sytuacji, nie tylko nowotworu.

Lekarz nie musi się zgodzić. Ust. 4 pozwala mu odmówić, „jeżeli uzna, że żądanie jest bezzasadne". Ale ust. 5 dodaje: żądanie oraz odmowę „odnotowuje się w dokumentacji medycznej". To ważne, bo pisemny ślad odmowy jest podstawą do dalszych kroków, na przykład skargi do Rzecznika Praw Pacjenta. Prosząc o konsylium, poproś jednocześnie o wpisanie żądania do dokumentacji. Wtedy odmowa też musi tam trafić.

Chcesz mieć dostęp do leczenia za granicą?

Sprawdź pakiety ochrony na wypadek poważnej choroby — leczenie w renomowanych klinikach do 2 mln EUR.

Wolisz porozmawiać? 71 307 00 04

Zobacz pakiety

Czym różni się konsylium NFZ od drugiej opinii z polisy?

To dwa różne narzędzia i warto z nich korzystać w odpowiedniej kolejności.

Cecha Konsylium (zespół terapeutyczny) w NFZ Druga opinia medyczna z Global Doctors
Podstawa ustawa o KSO art. 7–8, ustawa o prawach pacjenta art. 6 ust. 3 warunki ubezpieczenia pkt 24–28, zasady Further
Kto ocenia lekarze ośrodka, w którym się leczysz lekarz konsultant spoza Polski, wybrany przez Further
Efekt plan leczenia onkologicznego w systemie KSO raport ekspercki z planem leczenia, przetłumaczony na polski
Termin w ścieżce DiLO do 2 tygodni od zgłoszenia do rozpoczęcia leczenia 15 dni roboczych od kompletnej dokumentacji
Ponowna ocena histopatologii zależy od ośrodka tak, jeśli konsultant tak zaleci (pkt 24 ppkt 4)
Ile razy plan można modyfikować jeden raport; drugi tylko przy innej diagnozie (pkt 25)
Twój udział prawo do informacji i własnego zdania, bez prawa zasiadania dostarczasz dokumentację, także sprzed polisy
Koszt NFZ w składce polisy, w obu wariantach
Ograniczenia leczenie w Polsce, wg zaleceń krajowych realizowana w całości przed innymi świadczeniami (pkt 26); po raporcie medycyny precyzyjnej niedostępna (pkt 28)

Kilka uwag do tabeli. Druga opinia z polisy jest dobrowolna (pkt 27), ale Further zastrzega, że po jej rozpoczęciu musi zostać zakończona przed jakąkolwiek podróżą zagraniczną. Jeśli z niej zrezygnujesz, o zasadności leczenia za granicą rozstrzyga zespół medyczny Further na podstawie dokumentacji. Raport eksperta nie jest wiążący dla polskiego ośrodka; jest argumentem, który możesz przedstawić lekarzowi prowadzącemu w ramach art. 9 ust. 5. W mojej ocenie najrozsądniejsza kolejność to: konsylium w Polsce, komplet dokumentacji, dopiero potem druga opinia z polisy, bo wtedy konsultant ma co oceniać.

Co z dziećmi?

Ustawa o KSO wyłącza z definicji opieki onkologicznej świadczenia udzielane osobom poniżej 18 lat (art. 2 pkt 9 lit. b). Dzieci leczą ośrodki onkologii i hematologii dziecięcej, ze swoimi zespołami i własną organizacją. Prawa z ustawy o prawach pacjenta przysługują rodzicowi jako przedstawicielowi ustawowemu, a dziecko po 16. roku życia ma własne prawo do informacji (art. 9 ust. 2). Finansowo rodzina dziecka jest w innej sytuacji niż dorosły: Global Doctors obejmuje dzieci od 3. miesiąca życia i organizuje leczenie za granicą, natomiast zwykłe NNW szkolne przy nowotworze wypłaca tylko stałą kwotę, o czym szczerze pisze poradnik nnwdziecka.pl w tekście o tym, co NNW naprawdę daje przy nowotworze u dziecka. Warto znać obie perspektywy, zanim rodzic zacznie liczyć na świadczenie, którego w polisie szkolnej nie ma.

Jak przygotować się do rozmowy po konsylium?

  1. Poproś o kopię planu leczenia albo o wydruk ustaleń zespołu. Masz do tego prawo z art. 40 ust. 1 ustawy o KSO.
  2. Zapytaj o alternatywy. Art. 9 ust. 2 mówi o metodach „proponowanych oraz możliwych", a nie tylko o tej wybranej.
  3. Zapytaj o następstwa zaniechania. To też jest w art. 9 ust. 2 i pozwala zrozumieć, dlaczego zespół wybrał ten, a nie inny wariant.
  4. Jeśli czegoś nie rozumiesz albo się nie zgadzasz, powiedz to i poproś o wpis do dokumentacji.
  5. Jeśli masz polisę, po tej rozmowie zgłoś roszczenie i uruchom drugą opinię. Zespół Further ma 2 dni robocze na rozmowę wstępną i 15 na raport.

Okiem eksperta

Radzę klientom, żeby o konsylium myśleli jak o miejscu, w którym zapadają decyzje o ich życiu, a nie jak o ceremonii. Nie trzeba na nim siedzieć, żeby mieć na nie wpływ: trzeba wiedzieć, kiedy się odbywa, kto w nim uczestniczył, i zadać pięć pytań z listy wyżej. Dla rodziców dzieci chorych onkologicznie dodam jedno: opieka nad chorym dzieckiem pochłania rodzinę tak bardzo, że rodzeństwo znika z pola widzenia, a jego codzienne ryzyko, złamania, wypadki na WF-ie, zostaje bez ochrony, bo o odnowieniu polisy szkolnej nikt nie pamiętał. Tania polisa NNW dziecka na nnwdziecka.pl za kilkadziesiąt złotych rocznie to jedna z niewielu rzeczy w tej sytuacji, które da się załatwić w kwadrans i mieć z głowy. Druga rada: nie traktuj drugiej opinii z polisy jako sposobu na „wygranie" z polskim lekarzem. To narzędzie do sprawdzenia, czy plan jest zgodny z międzynarodowymi wytycznymi, a nie do walki.

Przeczytaj również

Najczęstsze pytania

Czy pacjent może być obecny na konsylium onkologicznym?
Ustawa o Krajowej Sieci Onkologicznej opisuje wielodyscyplinarny zespół terapeutyczny jako ciało lekarskie ustalające plan leczenia i nie przewiduje udziału pacjenta, ale też go nie zakazuje. Decyduje organizacja ośrodka. Pacjent ma natomiast ustawowe prawo do informacji o ustaleniach i do przedstawienia własnego zdania (art. 9 ustawy o prawach pacjenta).
Czy mogę zażądać zwołania konsylium?
Tak. Art. 6 ust. 3 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta daje prawo żądać, aby lekarz zasięgnął opinii innego lekarza lub zwołał konsylium lekarskie. Lekarz może odmówić, jeśli uzna żądanie za bezzasadne (ust. 4), ale żądanie i odmowę odnotowuje się w dokumentacji medycznej (ust. 5).
Czy konsylium może odbyć się zdalnie?
Tak. Art. 16 ustawy o KSO pozwala wielodyscyplinarnym zespołom ustalać plan leczenia za pośrednictwem systemów teleinformatycznych, pod warunkiem przeprowadzenia tej czynności w czasie rzeczywistym, przez transmisję audiowizualną.
Czym różni się konsylium od drugiej opinii z polisy Global Doctors?
Konsylium to zespół lekarzy ośrodka, w którym się leczysz, a jego efektem jest plan leczenia w systemie KSO. Druga opinia z polisy to raport ekspercki lekarza konsultanta spoza Polski, przygotowany w 15 dni roboczych od kompletu dokumentacji (pkt 24-28 warunków). Raport nie jest wiążący dla polskiego ośrodka, ale jest argumentem w rozmowie z lekarzem prowadzącym.
Czy dzieci są objęte Krajową Siecią Onkologiczną?
Ustawa o KSO wyłącza z definicji opieki onkologicznej świadczenia udzielane osobom poniżej 18 lat (art. 2 pkt 9 lit. b). Dzieci leczą ośrodki onkologii i hematologii dziecięcej z własnymi zespołami. Prawa z ustawy o prawach pacjenta wykonuje rodzic jako przedstawiciel ustawowy, a dziecko po 16. roku życia ma własne prawo do informacji.

Chcesz mieć dostęp do leczenia za granicą?

Sprawdź pakiety ochrony na wypadek poważnej choroby — leczenie w renomowanych klinikach do 2 mln EUR.

Wolisz porozmawiać? 71 307 00 04

Zobacz pakiety